Odprawa posłów greckich

   PODANA NA TEATRHUM PRZED KRÓLEM JEGO MŚCIĄ
   I KRÓLOWĄ JEJ MŚCIĄ
   W JAZDOWIE NAD WARSZAWĄ
   DNIA 12 STYCZNIA ROKU PAŃSKIEGO 1578,
   NA FEŚCIE U JEGO MŚCI PANA
   PODKANCLERZEGO KORONNEGO

   MEMU MIŁOŚCIWEMU PANU,
   JEGO MŚCI PANU,
   PANU JANOWI ZAMOYSKIEMU
   Z ZAMOŚCIA,
   PODKANCLERZEMU KORONNEMU ETC., ETC.
   Służby swe w łaskę W. M. mego miłościwego Pana zalecam.

Wczora dopiero oddano mi obadwa listy za raz, któreś W. M. do mnie około tej tragedyjej pisał. A iżem przedtym nie wiedział o tych liściech, spodziewałem się, że za tymi czasów odwłokami i mej tragedyjej się odwlec miało albo raczej że tak ze mną zostać miała molom na pokarm albo na trąbki do apteki. Jakom listy W. M. przeczytał, nie było czasu poprawować, bom wszytek musiał insumere na przepisanie. Quicquid id est, a baczę, że błazeństwo, i W. M. sam podobno rzeczesz, posyłam W. M. tym śmielej, chocia nie masz co, żem to jeszcze z przodku W. M. opowiadał, że to nie miało być ad amussim, bo mistrz nie po temu. Rzeczy też drugie nie wedla uszu naszych. Inter caetera trzy są chory, a trzeci jakoby greckim chorom przygania, bo oni już osobny characterem do tego mają; nie wiem, jako to w polskim języku brzmieć będzie. Ale w tym niech będzie arbitrium W. M. albo raczej we wszytkim. Barzo bych to był rad uczynił, żebych był sam praesens W. M. teraz służby swe ofiarował, ale mi złe zdrowie nie da. Nierad bych przedsię omieszkał przenosin W. M., jeśli salus tak będzie chciała. Zatym się łasce W. M. mego miłościwego Pana zalecam. Dat. w Czarnolesie dwudziestego wtórego dnia grudnia roku bożego MDLXXVII.

W. M. mego miłościwego Pana

sługa uprzejmy

Jan Kochanowski

   PERSONY
   Antenor
   Aleksander, którego i Parysem zowią
   Helena
   Pani Stara
   Poseł Parysów
   Ulisses
   Menelaus

   Priamus, król trojański
   Kasandra
   Rotmistrz
   Więzień
   Chorus z panien trojańskich

Sprawa w Trojej

ANTENOR


   Com dawno tuszył i w głos opowiedał,
   Że obelżenia i krzywdy tak znacznej
   Cierpieć nie mieli waleczni Grekowie:
   Teraz już posły ich u siebie mamy,
   Którzy się tego u nas domagają,
   Aby Helena była im wydana,
   Którą w tych czasiech przeszłych Aleksander,
   Będąc w Grecyjej, gość nieprawie wierny,
   Uniósł od męża i przez bystre morze
   Do trojańskiego miasta przyprowadził.
   Tę jeśli wrócim i mężowi w ręce
   Oddamy, możem siedzieć za pokojem,
   Lecz jeśli z niczym posłowie odjadą,
   Tegoż dnia nowin słuchajmy, że Greczyn
   Z morza wysiada i ziemię wojuje.
   Czuje o sobie widzę, Aleksander:
   Praktyki czyni, towarzystwa zbiera,
   Śle upominki, aż i mnie nie minął;
   A mnie i dom mój, i co mam z swych przodków,
   Nie jest przedajno. A miałbych swą wiarę
   Na targ wynosić, uchowa mię tego
   Bóg mój. Nie ufa swej sprawiedliwości,
   Kto złotu mówić od siebie rzecz każe.
   Lecz i to człowiek małego baczenia,
   Który na zgubę rzeczypospolitej
   Podarki bierze, jakoby sam tylko
   W cale miał zostać, kiedy wszytko zginie.
   Ale mnie czas do rady, bo dziś król chce posły
   Odprawować. Snąć widzę Aleksandra? Ten jest.


Aleksander, Antenor

ALEKSANDER


   Jako mi niemal wszyscy obiecali,
   Cny Antenorze, proszę, i ty sprawie
   Mej bądź przychylnym przeciw posłom greckim.


ANTENOR


   A ja z chęcią rad, zacny królewicze,
   Cokolwiek będzie sprawiedliwość niosła
   I dobre rzeczypospolitej naszej.


ALEKSANDER

   Wymówki nie masz, gdy przyjaciel prosi.

ANTENOR

   Przyzwalam, kiedy o słuszną rzecz prosi.

ALEKSANDER


   Obcemu więcej życzyć niżli swemu
   Coś niedaleko zda się od zazdrości.


ANTENOR


   Przyjacielowi więcej niżli prawdzie
   Chcieć służyć, zda się przeciw przystojności.


ALEKSANDER


   Ręka umywa rękę, noga nogi
   Wspiera, przyjaciel port przyjacielowi.


ANTENOR


   Wielki przyjaciel przystojność: tą sobie
   Rozkazać służyć nie jest przyjacielska.


ALEKSANDER

   W potrzebie, mówią, doznać przyjaciela.

ANTENOR

   I toć potrzeba, gdzie sumnienie płaci.

ALEKSANDER

   Piękne sumnienie: stać przy przyjacielu.

ANTENOR

Jeszcze piękniejsze: zostawać przy prawdzie.

ALEKSANDER

Grekom pomagać to u ciebie prawda.

ANTENOR

Grek u mnie każdy, kto ma sprawiedliwą.

ALEKSANDER

Widzę, żebyś mię ty prędko osądził.

ANTENOR

Swoje sumnienie każdego ma sądzić.

ALEKSANDER

Znać, że u ciebie gospodą posłowie.

ANTENOR

Wszystkim ućciwym dom mój otworzony.

ALEKSANDER

A zwłaszcza, kto nie z próżnymi rękoma.

ANTENOR


   Trzeba mi bowiem sędziom na podarki,
   Bom cudzą żonę wziął, o którą czynią.


ALEKSANDER


   Nie wiem o żonę, ale dary bierzesz,
   Od Greków zwłaszcza; moje na cię małe.


ANTENOR


   I żon, i cudzych darów nierad biorę.
   Ty, jako żywiesz, tak, widzę, i mówisz
   Niepowściągliwie; nie mam z tobą sprawy.


ALEKSANDER


   I mnie żal, żem cię o co kiedy prosił.
   Ufam swym bogom, że i krom twej łaski
   Najdę, kto rzeczy mych podpierać będzie.


ANTENOR

Taki, jakiś sam.

ALEKSANDER


       Da Bóg, człek poćciwy.


   CHORUS


       By rozum był przy młodości
       Nigdy takiej obfitości
       Pereł morze i ziemia złota nie urodzi,
       Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi.



       Mniej by na świecie trosk było,
       By się to dwoje łączyło;
       I oni by rozkoszy trwalszych używali,
       Siebie ani powinnych w żal by nie wdawali.



       Teraz, na rozum nie dbając,
       A żądzom tylko zgadzając,
       Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności
       I ojczyznę w ostatnie zawodzą trudności.



       O Boże na wielkim niebie!
       Drogo to, widzę, u Ciebie
       Dać młodość i baczenie za raz; jedno płacić
       Drugim trzeba: to dobre, a tego żal stracić.



       Ale oto Helenę widzę: co też teraz
       Nieboga myśli wiedząc, że dziś o niej w radzie
       Ostateczne namowy, ma li w Troi zostać
       Czyli Grecyją znowu i Spartę nawiedzić?


   HELENA


   Wszytkom ja to widziała jako we zwierciedle,
   Że z korzyści swej nie miał długo się weselić
   Bezecny Aleksander, ale mu wczas mieli
   I dobrą myśl przekazie przeważni Grekowie.
   Więc on, jako drapieżny wilk rozbiwszy stado,
   Co nadalej uciekał, a oni zaś, jako
   Pasterze ze psy, za nim. I ledwe do tego
   Nie przyjdzie, że wilk owcę na ostatek musi
   Porzucić, a sam gdzie w las sromotnie uciecze.



   Niestety, jakież moje będą przenosiny?
   Podobno w tył okrętu łańcuchem za szyję
   Uwiązana, pośrzodkiem greckich naw popłynę.
   Z jakąż ja twarzą bracią swą miłą przywitam?
   Jakoż ja, niewstydliwa, przed oczy twe naprzód,
   Mężu mój miły, przyjdę i sprawę o sobie
   Dawać będę? A będęż w twarz ci wejźrzeć śmiała?
   Bodajżeś ty był nigdy Sparty nie nawiedził,
   Nieszczęsny Pryjamida! Bo czego mnie więcej
   Nie dostawało? Zacnych książąt córką będąc
   Szłam w książęcy dom zacny; dał był Bóg urodę,
   Dał potomstwo, dał dobrą nade wszytko sławę.
   Tom wszytko prze człowieka złego utraciła.
   Ojczyzna gdzieś daleko, przyjaciół nie widzę,
   Dziatki, nie wiem, żywe li; jam sama coś mało
   Od niewolnice rożna, przymówkom dotkliwym
   I złej sławie podległa, a co jeszcze ze mną
   Szczęście myśli poczynać, ty sam wiesz, mój Panie.


Pani Stara, Helena

PANI


   Nie frasuj mi się, moje dziecię miłe,
   Takci na świecie być musi: raz radość,
   Drugi raz smutek; z tego dwojga żywot
   Nasz upleciony. I rozkoszyć nasze
   Niepewne, ale i troski ustąpić
   Muszą, gdy Bóg chce, a czasy przyniosą.


HELENA


   0 matko moja, nierównoż to tego
   Wieńca pleciono; więcej że daleko
   Człowiek frasunków czuje niż radości.


PANI


   Barziej do serca to, co boli, człowiek
   Przypuszcza, niżli co g'myśli się dzieje.
   I stądże się zda, że tego jest więcej,
   Co trapi, niżli co człowieka cieszy.


HELENA


   Prze Bóg, więcejci złego na tym świecie
   Niżli dobrego. Patrzaj naprzód, jako
   Jedenże tylko sposób człowiekowi
   Jest urodzić się, a zginąć tak wiele
   Dróg jest, że tego niepodobno zgadnąć.
   Także i zdrowie nie ma, jeno jedno.
   Człowiek śmiertelny, a przeciwko temu
   Niezliczna liczba chorób rozmaitych.
   Ale i ona, która wszystkim włada,
   Która ma wszytko w ręku, wszytkim rządzi,
   Fortuna, za mną świadczy, że daleko
   Mniej dóbr na świecie niżli tego, co złym
   Ludzie mianują, bo ubogaciwszy
   Pewną część ludzi, patrzaj, co ich ciężkim
   Ubóstwem trapi. A iż tego żadnej
   Zadości g'woli ani skępstwu swemu
   Nie czyni, ale niedostatkiem tylko
   Sciśniona, znak jest, że i dziś, gdy komu
   Chce co uczynić dobrze, pospolicie
   Jednemu pierwej weźmie, toż dopiero
   Drugiemu daje; skąd się da rozumieć,
   Co już powtarzam nie raz, że na świecie
   Mniej dóbr daleko niżli złych przypadków.


PANI


   Mniej abo więcej, równa li też liczba
   Obojga — korzyść niewielka to wiedzieć.
   0 to by Boga prosić, żeby człowiek
   Co namniej szczęścia przeciwnego doznał,
   Bo żeby zgoła nic, to nie człowiecza.
   Ale że z rady tak długo nikogo
   Nie słychać! Wiem, że da bez omieszkania
   Znać Aleksander, skoro się tam rzeczy
   Przetoczą, a nam białymgłowom jakoś
   Przystojniej w domu zawżdy niż przed sienią.


   CHORUS


   Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie,
   A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie,
   Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono
   I zwirzchności nad stadem bożym zwierzono:



   Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi,
   Żeście miejsce zasiedli boże na ziemi,
   Z którego macie nie tak swe własne rzeczy,
   Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.



   A wam więc nad mniejszymi zwierzchność jest dana,
   Ale i sami macie nad sobą pana,
   Któremu kiedyżkolwiek z spraw swych uczynić
   Poczet macie: trudnoż tam krzywemu wynić.



   Nie bierze ten pan darów ani się pyta,
   Jeśli kto chłop czyli się grofem poczyta,
   W siermiędze li go widzi, w złotych li głowach;
   Jeśli namniej przewinił, być mu w okowach.



   Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem
   Grzeszę, bo sam się tracę swym wszeteczeństwem.
   Przełożonych występy miasta zgubiły
   I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.


Poseł, Helena

   POSEŁ


   Dobrą nowinę paniej swojej niosę.
   Rozumiem temu, że już dawno tego
   Poselstwa czeka, serce swe troskami
   I płaczem trapiąc. Ale oto prawie
   Na czas wychodzi z domu. O królowa,
   Wdzięcznej nowiny posła masz przed sobą.


HELENA

Daj Boże, byś co przyniósł pociesznego.

POSEŁ


   Posłowie twoi, jako przyjechali,
   Tak odjeżdżają, a ty przedsię z nami.


HELENA

Byłeś sam w radzie czyś słyszał od kogo?

POSEŁ


   Byłem przy wszytkim i prosto mi stamtąd
   Iść Aleksander do ciebie rozkazał.


HELENA


   Jeszczeć nie widzę, z czego bych się prawie
   Ucieszyć miała. Wszakże powiedz przedsię,
   Jako co było.


POSEŁ


   Powiem, jeno słuchaj!
   Skoro w radzie zasiedli panowie, król naprzód
   Tę rzecz do nich uczynił: „Nie zwykłem nic nigdy
   Bez rady waszej czynić; a bych też zwykł kiedy
   (Czego w pamięci nie mam), w tej sprawie koniecznie
   Syna swego bych nie chciał, aby mię ojcowska
   Miłość przeciw synowi jako nie uwiodła.
   Bo aczci to podobno nie darmo rzeczono:
   »Krew nie woda«, lecz u mnie pospolitej rzeczy
   Powinowactwo więtsze. A tak, co się kolwiek
   Wam wszytkim będzie zdało, toż i ja pochwalę
   Syn mój w Grecyjej żony dostał, nie wiem jako;
   Tej się upominają od Greków posłowie.
   Wydać abo nie wydać; w tym rozmysłu trzeba”.



   Zatym wstał Aleksander i tak mówić począł:
   „Przy pierwszej posłów skardze dałem dostateczną
   Sprawę o sobie; teraz nie chcę uszu waszych
   Słowy próżnymi bawić, ale maluczko co
   Powiedziawszy, ostatek na Boga przypuszczę
   I na łaskę ojcowską, i was wszytkich zdanie.
   Wszytkim wam jest świadomo, jakim ja był żywot
   Wziął przed się, żęciem nigdy tych burkowych biesiad
   Patrząc nie chciał; wolałem po gęstych dąbrowach
   Prędkie jelenie gonić abo dzikie świnie.
   Anim ja tego sobie za niewczas poczytał
   W budzie leśnej się przespać i nad stady chodzić.
   Nie myśliłciem ja wtenczas namniej o Helenie
   Ani to imię przedtym w uszu mych postało.
   Wenus, kiedy mię naprzód trzy boginie sobie
   Za sędziego obrały, Wenus mi ją sama
   Napierwej zaleciła i za żonę dała.
   Ludzie, widzę, u Boga szczęścia sobie proszą,
   A ja kiedy mię z chęci swej tym potykali,
   Miałem gardzić? Przyjąłem, i przyjąłem wdzięcznie,
   I mam pewną nadzieję, że tenże bóg, który
   Ućcił mię naprzód, będzie i do końca szczęścił
   I co mi dał, nie da mi leda jako wydrzeć.
   A bych też był żony swej ludzkim obyczajem
   Dostawał, nie wiem, czemu onym się zyść miało
   Medeą z domu wykraść od przyjaciół naszych,
   A mnie zaś ich fortelu takimże fortelem
   Oddać się nie godziło?
   Jeślim co tedy winien, toż i oni winni.
   Chcą li nagrody, niech ją sami pierwej czynią,
   Jako ci, którzy krzywdę naprzód uczynili.
   A tam, ojcze, nie tylko żonę moje, ale
   I mnie samego wydaj, niechaj pokutuję!
   Gdzie by też to o sobie tak rozumieć chcieli,
   Że im każdy, a oni nie winni nikomu
   Sprawiedliwości czynić: tego, da Bóg, nigdy
   Nad nami nie przewiodą ani ich z to będzie.
   Nie tuszęć ja, żebyś ty, ojcze mój łaskawy,
   Nie pomniał jeszcze krzywdy i szkód staradawnych,
   Któreś wziął od tych panów i to państwo sławne.
   Jeszczeć mury na ziemi leżą powalone
   I pola do tej doby pustyniami stoją,
   Znaki miecza greckiego i okrutnej ręki.
   A byś też tego dobrze nie chciał sam pamiętać,
   Hesyjona pamiętać musi, siostra twoja,
   Ojcze, a moja ciotka, która do tej doby
   U nich w niewoli żywię, jeśli jeszcze żywię.
   Tej nam krzywdy, o królu, jedna nie nagrodzi
   Helena ani jeden Parys powetuje”.



   Tu przestał Aleksander, a szept miedzy ludźmi
   Rozlegał się po sali. Jako więc ku latu
   Robotne pszczoły w ulu szemrzą, kiedy wodza
   Nowego oglądały, a chęć nastąpiła
   Od macior się wynosić i nowe zaczynać
   Gospodarstwo, szmer w ulu i rozruch kryjomy:
   Taki dźwięk tam natenczas wstał był między ludźmi,
   Który skoro ucichnął, Antenor jął mówić:



   „Prawdzie długich wywodów, królu, nie potrzeba:
   Aleksander, w Grecyjej gościem w domu będąc
   Człowieka przedniejszego, na gościnne prawa
   Nie pomniąc, żonę mu wziął i przywłaszczył sobie.
   By mu był niewolnicę naliższą przemówił,
   Winien by mu był został, cóż kiedy wziął żonę,
   Której ani zaniedbać, ani też dochodzić
   Dobry, ućciwy człowiek bez wstydu nie może?
   Winien mu nie po mału. On, chocia ze wstydem,
   Żony się upomina, a ja wrócić radzę,
   Abychmy ku zelżeniu niesprawiedliwości
   Nie przydali: oboje to przez się nieznośne,
   Cóż pospołu złożone! Toteż niewątpliwa,
   Że Grekowie Heleny nie tylko przez posły,
   Ale nawet i przez miecz domagać się będą.
   Niechże się Aleksander tak drogo nie żeni,
   Żeby małżeństwo swoje upadkiem ojczyzny
   I krwią naszą miał płacić! Jeśli w łaskę dufa
   Boginiej swej, niech na to miejsce dwu się boi,
   Które dla niej rozgniewał i sądem swym zganił.
   Medeą nie za naszych czasów uniesiono.
   I nie wiem, jeśli nam co do tego. To widzę,
   Że tej krzywdy u Greków nikt się do tej doby
   Nie domagał; milczeli tego, którym było
   Przystojniej o to mówić. Nie wiem, jako słusznie
   Swój własny występ cudzą krzywdą barwić chcemy?
   To się nas barziej tycze, że za przodków naszych
   Grekowie w tym królestwie mieczem wojowali;
   Lecz i natenczas, królu (prawda się znać musi),
   Nasza niesprawiedliwość do tego upadku
   Nas przywiodła, że się też i dziś lękać muszę,
   Aby to sąd tajemny jakiś boży nie był,
   Nam prze niesprawiedliwość zawżdy pomstę odnieść
   Od Greków. Czego tobie przestrzegać się godzi,
   0 królu, a tym barziej, żeś i w pierwszej klęsce
   Mało małym nie zginął pokutując za grzech
   Ojcowski i postępek mało sprawiedliwy”.



   To powiedziawszy milczał. Toż Eneasz mówił,
   Toż Pantus i Tymetes, zgadzał się i Lampon,
   I Ukalegon z nimi, ale Iketaon
   Coś inszego rozumiał i w te słowa mówił:



   „Owa, jako nam kolwiek Grekowie zagrają,
   Tak my już skakać musim? Bać się ich nam każą,
   A ja, owszem, się lękam. Teraz nam Helenę
   Wydać każą, po chwili naszych się żon będą
   I dzieci upominać. Nigdy w swojej mierze
   Chciwość władze nie stoi; zawżdy, jako powódź,
   Pomyka swoich granic nieznacznie, aż potym
   Wszytki pola zaleje. Za czasu, panowie,
   Umykać rogów trzeba, bo wonczas już próżno
   Miotać się, kiedy jarzmo na szyję założą.
   Sprawiedliwości proszą, a grożą nam wojną:
   Daj, chcesz li, alboć wydrę, taka to jest prosto.
   Wimenem sprawiedliwość, ale nie z swą hańbą:
   Kto ją na mnie wyciska, sowitej nagrody
   Ze mnie chce, i korzyści, i zelżenia mego.
   Dawnyć to grecki tytuł pany się mianować,
   A nas, barbaros, sługi. Ale nie toć jest pan,
   Co się w Peloponezie albo w Troi rodził;
   Szabla ostra przy boku to pan: ta rozstrzygnie,
   Kto komu czołem bić ma. Do tego tam czasu
   Równi sobie być musim; ani tego Greczyn
   0 sobie niechaj dzierży, żeby tak był groźny,
   Jako się sobie sam zda. Jeśli tedy krzywdę
   W tym się mieć rozumieją, że Helenę uniósł
   Aleksander, niechajże okażą na sobie
   Sami naprzód, jako ten gwałt winien nagradzać
   Aleksander, ponieważ samiż okazali,
   Jako taki gwałt czynić. Aczci Aleksander
   Brata przy siestrze nie wziął, jako oni wzięli
   Medeą i Absyrta.
   Bo co Antenor mówi, że nam nic do tego:
   Ba, i barzo do tego! Za jednego krzywdę
   Oni się wszyscy wzięli, a nas pojedynkiem
   Zbierać mają? Nie tuszę; tożci sąsiadowi
   Sąsiad w Azyjej winien, co u nich w Europie.
   Mówiono zawżdy o to i do końca będą.
   Co się siostry królewskiej i szkód dawnych tycze,
   Więtsza to zasię u mnie, niżby się tu miała
   Przypomnieć abo na ten sztych kłaść: dzierżę o cnej
   Krwi trojańskiej, że tego mścić się jeszcze będzie.
   Teraz zgoła nie radzę Heleny wydawać,
   Aż się też oni z nami o Medeą zgodzą”.



   To jego słowa były. Potym się już żaden
   Długą rzeczą nie bawił; jeden głos był wszytkich:
   „Tak jako Iketaon”; i tych, co siedzieli,
   I tych, co za stołkami stali, głos był jeden:
   „Tak jako Iketaon”. Kilkakroć powstawał
   Ukalegon chcąc mówić, lecz przed hukiem nie mógł.
   Marszałkowie, laskami w ziemię coraz bijąc:
   „Posłuchajcie, panowie, Ukalegon mówi”.
   Nie pomogły nic laski, a nasz Ukalegon
   Ukalegontom mówił, bo nań nic nie dbali.
   Tymczasem ktoś zawołał głosem prawie głośnym:
   „Co po tych krasnych mowach? Rozstąpmy się oto;
   Ujźrzemy, gdzie nas więcej”. Ledwe wyrzekł, a już
   Wszyscy na nogach stali i swe miejsca brali.
   Kiedy się rozstąpili, nie było co równać:
   Wszyscy przy Aleksandrze, a tam ich garść była.
   Prosili potym króla, aby wedle prawa
   Postąpił, a za więtszą częścią wyrok podał.
   Król, niewiele mieszkając: „Rad bych był, powiada,
   Na zgodę wasze patrzał, lecz iż być nie mogła,
   Mnie nie lża, jeno więtszej części naśladować.
   A tak, co z dobrym niechaj będzie pospolitym:
   Helena niechaj w Troi zostanie, aż też nam
   Grekowie za Medeą nagrodę uczynią”.



   Skoro po tym dekrecie po posły posłano,
   A mnie też Aleksander do ciebie wyprawił
   Z tym wszytkim, coś słyszała; tuszę, że odprawę
   Do tej doby już wzięli posłowie, i twój mąż
   W domu cię dawno czeka. A tak nie mieszkajmy!


HELENA

   Dobrze mówisz: idź ty wprzód, ja za tobą w tropy.

   CHORUS


   Tej podobno ta powieść g'myśli: mnie bynamniej.
   I onej, nie wiem, na co ta radość wynidzie.
   Posłowie, widzę, idą nosy powiesiwszy:
   Znać, że nie po swej myśli odprawę odnoszą.


   ULISSES


   O nierządne królestwo i zginienia bliskie,
   Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość
   Ma miejsca, ale wszytko złotem kupić trzeba!
   Jeden to marnotrawca umiał spraktykować,
   Że jego wszeteczeństwa i łotrowskiej sprawy
   Od małych aż do wielkich wszyscy jawnie bronią,
   Nizacz prawdy nie mając ani końca patrząc,
   Do którego rzeczy przyść za ich radą muszą.
   Nie rozumieją ludzie ani się w tym czują,
   Jaki to wrzód szkodliwy w rzeczypospolitej
   Młódź wszeteczna: ci cnocie i wstydowi cenę
   Ustawili; przed tymi trudno człowiekiem być
   Dobrym; ci domy niszczą, ci państwa ubożą,
   A rzekę, że i gubią (Troja, poznasz potym!),
   A przykładem zaś swoim jako wielką liczbę
   Drugich przy sobie psują. Patrz, jakie orszaki
   Darmojadów za nimi, którzy ustawicznym
   Próżnowaniem a zbytkiem jako wieprze tyją.
   Z tego stada, mniemacie, że się który przyda
   Do posługi ojczyzny? Jako ten we zbroi
   Wytrwa, któremu czasem i w jedwabiu ciężko?
   Jako straż będzie trzymał, a on i w południe
   Przesypiać się nauczył? Jako stos wytrzymać
   Ma nieprzyjacielowi, który ustawicznym
   Pijaństwem zdrowie stracił? Takimi się czując,
   A podobno nie czując, na wojnę wołają:
   Boże, daj mi z takimi mężmi zawżdy czynić!


MENELAUS


   Wieczne światło niebieskie i ty, płodna ziemi,
   I ty, morze szerokie, wy, wszyscy bogowie,
   I wysocy, i niscy, świadki mi dziś bądźcie,
   Żem rzeczy sprawiedliwej od Trojanów żądał,
   Abych był krzywdy wielkiej i zelżenia swego
   Nagrodę jaką wziąć mógł; nicem nie otrzymał,
   Jeno śmiech ludzki, a żal serdeczny tym więtszy.
   Na was tedy krzywdę swą i żałość niezmierną
   Kładę, możni bogowie; jeśli sercem czystym
   Tę prośbę do was czynię, pomścicie zelżenia
   I mej krzywdy tak jasnej: dajcie mi na gardle
   Usieść Aleksandrowym i miecz krwią napoić
   Człowieka bezecnego, ponieważ i on mej
   Zelżywości dawno syt i dziś się ją karmi.


   CHORUS


   O białoskrzydła morska pławaczko,
   Wychowanico Idy wysokiej,
   Łodzi bukowa, któraś gładkiej
   Twarzy pasterza Pryjamczyka
   Mokrymi słonych wód ścieżkami
   Do przezroczystych Eurotowych
   Brodów nosiła!
   Coś to zołwicom za bratową,
   Córom szlachetnym Pryjamowym,
   Cnej Poliksenie i Kasandrze
   Wieszczej, przyniosła?
   Za którą oto w tropy prosto,
   Jako za zbiegłą niewolnicą,
   Prędka pogonią przybieżała.



   Toli on sławny upominek
   Albo pamiętne, którym luby
   Sędziemu wyrok ze wszech Wenus
   Bogiń piękniejsza zapłaciła,
   Kiedy na Idzie stokorodnej
   Śmierci podległy nieśmiertelne
   Uznawca twarzy rozeznawał?
   Swar był początkiem i niezgoda
   Twego małżeństwa, Pryjamicze.
   Nie śmiem źle tuszyć, nie śmiem, ale
   Ledwe nie takiż koniec będzie.



   Niechajże się ja, można Cypri,
   Ninacz cudzego nie zapatrzam!
   Niech towarzysza życzliwego,
   Jednemu łożu przyjaciela,
   Mam z łaski twojej; inszy, więcej
   Chcą li, niech proszą!
   Oczy łakome siła ludzi
   Zawiodły, lecz kto w krygi żądzą
   Mógł ująć, w długim bezpieczeństwie
   Dni swych używie. Przyjdą, przyjdą
   Niedawno czasy, że rozbójcę
   Rozbójca znidzie; ten mu słodki
   Sen z oczu zetrze i bezpieczne
   Serce zatrwoży, kiedy trąby
   Ogromne zagrzmią, a pod mury
   Nieprzyjacielskie staną szańce.


Antenor, Priamus

   ANTENOR


   Iż moja wierna rada u ciebie, o wielki
   Królu, ważna nie była, żebyś był Helenę
   Grekom wydać rozkazał, a tę niewątpliwą
   Wielkiej wojny pochodnią co napręcej zgasił,
   Teraz, co potym idzie, w czas cię upominam,
   Abyś czuł o potrzebie i o pewnej wojnie,
   Tak pewnej, jako mię tu dziś przed sobą widzisz.
   Słyszałeś, jako cię dziś posłowie żegnali
   I nas wszytkich przy tobie. Pograniczni piszą
   Starostowie, że greckie wojska się ściągają
   Do Aulidy; w tym wątpić nie potrzeba, że ci
   Do nas pójdą: inaczej ani by tu byli
   Posłów swych posyłali, ani tak surowie
   0 swą krzywdę mówili. A tak nie mieszkając,
   Póki brzegu morskiego ostatka nie stracim,
   Porty naprzód i zamki pograniczne spiżą
   I ludźmi dobrze opatrz; hołdownym książętom
   Rozkaż być pogotowiu; żołnierzom przypowiedz
   Służbę; szpiegi rozeszli; straż miej i na morzu,
   I na ziemi, aby cię łacni niegotowym
   Grekowie nie zastali. To jest rada moja.


PRIAMUS


   Jakobyś już na oko, dobry Antenorze,
   Nieprzyjaciela widział, tak się, widzę, boisz.


ANTENOR


   O królu, teraz się bać lepiej, bo za taką
   Bojaźnią i opatrzność, i gotowość roście.
   Wonczas już próżny rozmysł, bo już abo się bić,
   Abo uciekać trzeba: trzeciego nic nie masz.


PRIAMUS


   A ja, owszem, na dobrej pieczy wszytko mieć chcę,
   Aby nam do tak nagłych ucieczek nie przyszło.


ANTENOR


   Daj to Boże! A to zaś co za białagłowa
   Z włosy roztarganymi i twarzy tak bladej?
   Drżą na niej wszytki członki, piersiami pracuje,
   Oczy wywraca, głową kręci: to chce mówić,
   To zamilknie.


PRIAMUS


   Moja to nieszczęśliwa córa,
   Kasandra; widzę, że ją duch Apollinowy
   Zwykły nagarnął; nie lża, jeno jej posłuchać.


KASANDRA


   Po co mię próżno, srogi Apollo, trapisz,
   Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś
   Wagi w słowiech, ale me wszytki proroctwa
   Na wiatr idą nie mając u ludzi więcej
   Wiary nad baśni próżne i sny znikome?
   Komu serce spętane albo pamięci
   Zguba mojej pomoże? Komu z ust moich
   Duch nie mój użyteczen i zmysły wszytki
   Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane?
   Próżno się odejmuję, gwałt mi się dzieje;
   Nie władne dalej sobą, nie jestem swoja.
   Ale gdzieżem, prze Boga? Światła nie widzę,
   Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła.
   Owóż mamy dwie słońcy, owóż dwie Troi,
   Owóż i łani morzem głębokim płynie.
   Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani.
   Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie
   Tej niezdarzonej goście nigdziej do ziemie!
   Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny,
   Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja,
   Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy.
   Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą
   Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki
   Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja,
   0 mury, nieśmiertelnych ręku roboto!
   Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie,
   Stróżu ojczyzny, domu zacna podporo,
   Wkoło murów trojańskich tesalskie konie
   Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało
   Będzie li chciał nieszczęsny ociec pochować,
   Musi je u rozbójce złotem kupować.
   Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu
   I ojczyzna umarła: jednaż mogiła
   Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi
   Trupokupcze, niedawno i sam polężesz,
   Strzałą niemężnej ręki prędką objeżdżon.
   Cóż potym? Kłoda leży, a ze pnia przedsię
   Nowa rózga wyrosła i nad nadzieję
   Prędko ku górze idzie. A to co za koń
   Tak wielki na poboju sam jeden stoi?
   Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie:
   Bije ten koń i kasze; spalcie go raczej,
   Jeśli sami od niego zgorzeć nie chcecie.
   Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana.
   Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień,
   Że wszytko jako w biały dzień widać będzie,
   Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie.
   Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj,
   Ani się poświęconych ołtarzów łapaj:
   Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży,
   Które cię paznoktami przejmie ostrymi
   I krwią twoją swe gardło głodne nasyci
   Syny wszytki pobiją, dziewki w niewolą
   Zabiorą; drugie g'woli trupom umarłym
   Na ich grobiech bić będą. Matko, ty dziatek
   Swoich płakać nie będziesz, ale wyć będziesz!


CHORUS


   Rzućmy się co napręcej, a na pokój gdzie
   Wyprowadźmy tę pannę upracowaną!


Antenor, Priamus

ANTENOR


   Te słowa, królu, nie są ku wyrozumieniu
   Nazbyt trudne, a zgoła tobie i ojczyźnie
   Upad opowiadają; prze Boga cię proszę,
   Nie waż ich sobie lekce ani miej za baśni!


PRIAMUS


   Jeszcze tego nieprawie ta przeciwna wiedma
   W mię wmówiła, żebych się miał bać; ale przedsię
   Postraszyła mię nieco, zwłaszcza że mi przyszedł
   Sen na pamięć żony mej; bo gdy z tym złym synem,
   Aleksandrem, chodziła, mało przed zlężeniem
   Śniło się jej już na dniu, że miasto dziecięcia
   Pochodnią urodziła.


ANTENOR


   I jam też to, królu,
   Jeszcze natenczas wiedział i pomnie, jako to
   Wieszczkowie wykładali, że to dziecię miało
   Upad ojczyźnie przynieść; czego, widzę, blisko.


PRIAMUS


   Dobrze to pomnisz, ale i jam był rozkazał
   Grzechu tego nie żywić; dawno to na puszczy
   Wilcy mieli rozdrapać i kości nieszczęsne
   Po pustych górach roznieść.


ANTENOR


   A lepiej było, niżli nam przeń wszytkim zginąć.
   Co za więźnia to mamy? Ubiór to jest grecki.


Rotmistrz, Więzień

ROTMISTRZ


   Takci, panowie; wy tu radzicie, a w polu
   Grekowie nas wojują. Wczora o południu
   Pięć galer ich przypadło na trojańskie brzegi.
   Ludzi wprawdzie nie brali ani też palili,
   Ale cokolwiek było w polu bydła, wzięli.
   Jako nas tam niewielki natenczas był poczet,
   Kusiwszy się kilkakroć o nie, musielichmy
   Na ostatek dać pokój; kilka głów jest przedsię
   Zabitych, ten sam jeden tylko poimany;
   Na próbie to powiedział, że greckiego wojska
   Tysiąc galer na kotwiach pogotowiu stoi
   W Aulidzie, którzy tylko na posły czekają.
   A ci jeśli Heleny nazad nie przyniosą
   (Jakoż widzę, że bez niej tak na morze wsiedli),
   Wszytko się wojsko tedyż ma ruszyć i prosto
   Ku Troi żagle podać; wszak tak?


WIĘZIEŃ


   Niepochybnie.


ROTMISTRZ

Hetmanem Agamemnon?

Więzień

Ten, brat Menelaów.

PRIAMUS


   Każ więźnia tego schować i opatrzyć dobrze!
   To więc już, Antenorze, insza niż proroctwa
   Albo sny białogłowskie; ale wszyscy przedsię
   W jeden cel przed się biją. Jutro co naraniej
   W radę wnidźmy, a stamtąd już ani wychodźmy,
   Aż obronę uradzim.


ANTENOR


   Baczę, że jej trzeba,
   Acz mi to słowa przykre i coś nie bez wróżki;
   Na każdy rok nam każą radzić o obronie;
   Ba, radźmy też o wojnie, nie wszytko się brońmy:
   Radźmy, jako kogo bić; lepiej, niż go czekać!

Logowanie

Menu

Aktualności

Uczelnie

Jan Kochanowski

Odprawa posłów greckich