Uczelnieinfo.pl

Aktualności

Uczelnie

Dzień Matki – sztuka kobiet w Polsce po 1989 roku - dr hab. Agata Jakubowska Drukuj Email
Agata Jakubowska dr hab., adiunkt w Instytucie Historii Sztuki UAM. Zajmuje się sztuką dwudziestego wieku, przede wszystkim tą tworzoną przez kobiety. Napisała dwie książki poświęcone polskim artystkom: Na marginesach lustra. Ciało w pracach polskich artystek (Kraków, 2004) i monografię Portret wielokrotny Aliny Szapocznikow (Poznań, 2008), a także szereg tekstów zamieszczonych w czasopismach kulturalnych, pracach zbiorowych i katalogach wystaw. Od 2001 roku jest członkinią zespołu redakcyjnego dwumiesięcznika „Czas Kultury”. Wiceprezeska Polskiej Sekcji AICA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Krytyków Sztuki).
    

Dzień Matki – sztuka kobiet w Polsce po 1989 roku - dr hab. Agata Jakubowska

W kanonie polskiej sztuki nowoczesnej funkcjonuje niewiele artystek. Wymienia się najczęściej Olgę Boznańską, Katarzynę Kobro, Alinę Szapocznikow, Magdalenę Abakanowicz, a i nie wszystkie one są powszechnie znane. Przemiany społeczne dokonujące się w drugiej połowie dwudziestego wieku sprawiły, że tworzących kobiet jest coraz więcej. Ponadto ich działalność artystyczna stała się odrębnym przedmiotem refleksji – mówi i pisze się o sztuce kobiet, a także organizuje wystawy i seminaria jej poświęcone. O ile w krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych zagadnieniem tym zajmuje się od kilkudziesięciu już lat, w Polsce pojawiło się ono na fali przemian politycznych około 1989 roku. Wtedy problematyka różnicy płci i jej związków z twórczością artystyczną znalazła się w obszarze zainteresowania historyków i krytyków sztuki, kuratorów i samych artystek. Zaczęli oni bardziej interesować się między innymi tym, w jaki sposób społeczne przekonania dotyczące kobiet wpływają na ich możliwości zostania artystkami. Podjęli wysiłek odnalezienia, opracowania i upowszechnienia twórczości tych kobiet, które dotychczas były niedoceniane. Przeanalizowali sztukę kobiet pod kątem pytania o jej odrębność pod względem formalnym i tematycznym. Zajęli się interpretacją poszczególnych prac w taki sposób, który uwzględnia kobiece doświadczenia ich autorek.
Mimo iż kobiety wiele łączy, sztuka przez nie tworzona nie jest wcale jednolita. Szczególnie dobrze widać to na przykładzie takiego tematu jak macierzyństwo. Temat ten, zwłaszcza wtedy kiedy nie dotyczy sztuki religijnej (ta rządzi się nieco innymi prawami), od dawna uchodzi za typowy dla twórczości kobiet. Równocześnie traktowany był zawsze nieco pobłażliwie jako właściwy dla, moglibyśmy powiedzieć, „niedzielnej” twórczości.  Przemiany, które dokonały się w obrębie kultury – miedzy innymi pod wpływem ruchów kobiecych - sprawiły, że dziś jest już miejsce w sztuce wysokiej na to, co prywatne. Co więcej, rozwinięcie studiów nad tożsamością kobiet i ich sztuką (a także związkami między nimi) spowodowało, że zaczęto dostrzegać ten „miły” temat jako obszar poważnych, często krytycznych refleksji. Zwrócono też uwagę na to, że dotyczy on nie tylko osobistych doświadczeń, czy społecznych wyobrażeń na temat macierzyństwa, ale związany jest również z docenianiem w obrębie kultury kobiecej tradycji.
W sztuce kobiet powstającej w Polsce po 1989 roku temat macierzyństwa pojawia się często. Artystki, które są matkami małych czy nastoletnich dzieci, niejednokrotnie właśnie temu doświadczeniu poświęcają swoje prace. Anna Baumgart na przykład stworzyła realizacje, w których analizowała złożone relacje z nastoletnią córką, niekiedy zestawiając je z sentymentalnymi wizerunkami tychże oferowanymi w kulturze popularnej. Elżbieta Jabłońska z kolei od narodzin syna wszystkie działania określała wspólnym hasłem Matka Polka Prezentuje... Na początku lat dwutysięcznych stworzyła postać Supermatki, która z jednej strony była próbą sprawienia przyjemności synowi zachwyconemu postacią Supermana, z drugiej zwróceniem uwagi na to jakiego wysiłku od kobiety/matki wymaga sprostanie wszystkim obowiązkom i wielokrotnie sprzecznym oczekiwaniom. Można dostrzec też w najnowszej sztuce polskiej odmienne spojrzenie – od strony córki, nie matki. Niezwykle znaczącą dla tej perspektywy realizacją, która pojawia się w galeriach, ale zaistniała też w przestrzeni publicznej w postaci billboardów była praca Moniki Mamzety przedstawiająca zdjęcie pępka z odręcznym podpisem blizna po matce.
    Przegląd prac polskich artystek podejmujących problem macierzyństwa pokazuje jak różnorodna jest sztuka kobiet, nawet wtedy kiedy dotyczy tego samego zagadnienia. Tym co łączy te twórczynie i ich realizacje jest próba swego rodzaju przejęcia dla siebie tego tematu. Przejęcia w tym sensie, że nasycania go konkretnymi doświadczeniami, swoimi czy innych kobiet (matek i córek). A także konfrontowania się z mitami i obrazami dotyczącymi macierzyństwa obecnymi zarówno w kulturze wysokiej, jak i popularnej, nie ich powtarzanie. Dzięki temu ostatniemu elementowi sztuka kobiet wykracza poza wymiar osobisty, a jej realizacje można postrzegać jako ważne głosy w toczących się w przestrzeni publicznej dyskusjach.